Badass

USA er, i mange samanhengar, kanarifuglen vår. Det som skjer der, kjem etter kvart til oss. Dei er djupare ned i gruva, stengt inne i eit gyllent bur av eksepsjonalisme, og når dei byrjar hoste og harka, er det ein god indikator på at me er på veg ned i feil hol og bør sjå litt på kva vegvalg me tek og har teke. Til dømes innanfor utdanningssystemet. Det er ikkje eit spesielt langt sprang frå «common core»-tenkinga til dei norske «grunnleggjande dugleikane». I det heile har norsk utdanningspolitikk vore forbausande sterkt influert av systemet i USA, i alle fall sidan 94-reforma (Gudmund Hernes var heilt open om dette). Eg må innrømma at eg slit litt med å forstå kvifor.

Utdanningssystemet i USA har produsert nokre framragande forskarar, det er ikkje det. Dei har òg produsert ei vaksenbefolkning der halvparten ikkje trur utviklingslæra har noko for seg og om lag like mange meiner menneskeskapte klimaendringar er eit liberalt påfunn. Dei har produsert eit tilsynelatande permanent klassedelt samfunn der sosial mobilitet er meir ein myte enn ein realitet. Dessutan har dei produsert ein heilt ny industri som lagar hemmelege fleirvalstestar som skal avgjera kor mykje lærarar skal tena og kor mykje skular skal ha å rutta med.

Ettersom eg underviser i vidaregåande skule, er eg ikkje synderleg plaga med nasjonale prøver og andre standardiserte testar, anna enn kartleggingstestar som vert gjennomførte før undervisninga startar for alvor. Dei er nyttige. Det er lettare for meg å planlegga undervisning viss eg veit at elevane ikkje kan lesa. Endå lettare viss eg veit kva for elevar det er snakk om og kva for spesifikke problem dei har. Eg veit kva det er spurt om og kva kvar einskild har svart. Eit internasjonalt, nasjonalt eller regionalt eller lokalt gjennomsnitt kan eg vanskeleg bruka til noko anna enn å sukka over kor ille det står til (eventuelt jubla over at vår region/nasjon er betre enn naboen). Det kan eg saktens gjera som politikar, men som lærar? Nei.

Men amerikanarane har altså òg produsert ei fagforeining som heiter «Badass teachers association«, som kjempar for utdanning som sosial utjamning og mot standardiserte testar. Etter mange år med misnøye med Utdanningsforbundet, kjenner eg at eg veldig lett kunne meldt meg inn i ein slik organisasjon, og ikkje berre på grunn av namnet.

For lærarar veit kva dei held på med. Om du ber dei skaffa framifrå resultat på standardiserte testar, greier dei det heilt fint. Men dei veit at det er meiningslaust. Jamvel når det er avgjerande for løna deira. Som nokon kommenterte: Stephen Hawking hadde nok ikkje skåra spesielt høgt på ein standardisert test. Mest sannsynleg hadde han vorte friteken frå testen, slik elevar i norsk skule vert «fritekne» om dei kunne vera mistenkt for å trekkja snittet ned på den aktuelle skulen (og derigjennom trekkja ned løna til rektor).

Standardiserte testar er tull, av same klasse som krav til krumminga av agurkar eller forma til potetar og gulrøtter. Det har ingenting med kvalitet å gjera, men alt å gjera med konformitet. Agurkar, poteter og gulrøtter kan me alltids vraka om dei ikkje møter standarden. Det er sløsing, men det har me råd til. Har me råd til å vraka ungar?

Advertisements

Eg er ikkje feminist, men …

Av og til kjem ein over ein artikkel der det står akkurat det ein har tenkt, men ikkje fått tid til å skriva enno. I dag er det Katie McDonough som skriv om avbrytande menn i Salon, og sjølv om det spesifikt handlar om teknologisektoren, er det fortvilande attkjennande.

Eg tek meg i det heile tida. Eg jobbar i ein sektor som er totalt kvinnedominert, men menn avbryt. Eg gjer det sjølv.

Endå meir tydeleg vert det i klasserommet, sjølvsagt. Jentene held handa oppe (såvidt) og ventar på å verta sett og spurt. Gutane kaukar ut svaret. Og utan at eg har ført nokon logg eller statistikk, vil eg gissa på at eg oftare avbryt jentene når dei først har fått ordet.

Eg likar ordvalet i Salon-artikkelen: «It’s something we all have and it’s something we have to really debug.» Eg veit ikkje om der finst noko norsk ord for «debug», men det handlar altså om å avdekka ein programmeringsfeil. Eg trur ikkje det er haldningane mine til kjønn som gjer at eg avbryt kvinner. Eller jenter. Det er ein feil ein plass i programmeringa.

Slik sett passar det greit at eg skal delta på ein debatt i kveld, med nesten berre mannfolk i panelet (men med ei kjeftsterk kvinne frå Mehamn som debattleiar). Eg skal beflitta meg på å vera kjønnsnøytral i eventuelle avbrytingar. I morgon skal eg skriva litt om korleis det gjekk.

Orden muss sein?

Av alle rare ting ein skal få karakter i, er orden og åtferd kanskje det raraste.

Dagens Næringsliv (av alle) har kjørt ein liten kampanje dei siste dagane der dei stiller spørsmål ved denne eldgamle tradisjonen i norsk skule (eg veit ikkje, men trur, at det er langt frå vanleg internasjonalt å ha ei særskilt karaktervurdering på desse områda). Då eg las kronikken som var utgangspunkt for det heile, må eg innrømma at eg tenkte på ord som skrivebordspedagogikk og livsfjern idealisme (særleg ettersom Rege synest å tru at så lenge me set karakterar i orden og åtferd, gjer me ingenting for å betra dei same), men etter kvart kom eg til å tenka at eg trur både eg og elevane greier oss fint utan desse vurderingane.

For det første: Orden og åtferd følgjer ikkje det normale ein til seks-systemet. I orden og åtferd kan du berre få dårlegare karakterar, aldri betre. Kor motiverande er det? Du kan berre få merknad for å gjera noko feil, aldri for å gjera noko rett. Skalaen er like gammelmodig som sjølve ideen: God – nokså god – lite god. Det er noko grunnleggjande trasig med denne skalaen. Kva med dei som har særs god orden og framifrå åtferd? Og kva i pokker skal «nokså» bety i denne samanhengen? Eg er nokså gamal. Det er meir enn gamalt nok for meg. I forskriftene er karakteren «god» i orden definert som «alminneleg god». Opp med handa alle dei som synest «alminneleg» er noko som er verd å streba etter.

For det andre: Orden (og definitivt åtferd) er ein relativ storleik, og dårleg definert. Nedsett karakter i orden kan tyda på at du er B-menneske, at du har foreldre som er skiftarbeidarar (eller berre startar tidlegare på jobb enn andre, eller er skilde, eller ute av stand til å ta seg av eit born), at du er vimsete, at du er lat, at du har ein lærar som er kontrollfrik, eller at du er seksten år gamal. Nedsett karakter i åtferd kan tyda på at du har ein kuk til lærar,  at du er ein kuk sjølv, at verda generelt er kukat, eller at du er i overkant engasjert. Eller det kan tyda på at du er seksten år gamal.

For det tredje: Arbeidsgjevarar les desse karakterane som om dei betyr noko anna enn at den som fekk dei var seksten år. Eg har vore med på å setja karakteren «lite godt» i orden på elevar som var sjeldant pliktoppfyllande i deltidsjobben som gjorde at dei sjeldan var i form til å vera på skulen til rett tid og førebudd slik dei skulle. Kanskje ein skulle omdøpa karakteren til «motivasjon» eller «skuleiver»?

Det verste med karakterar er at dei fort vert oppfatta som karakteristikkar. Dei uttrykkjer (for eleven, i verste fall for læraren òg) ikkje berre vurdering, men forventning. Altså: Har du først nedsett karakter i orden og/eller åtferd, så har du ein grunn til å oppføra deg som du gjer. Har du ein toar i eit fag, har du ein grunn til å gjera det dårleg. I fagsamtalar kan ein alltids snakka om korleis ein dårleg karakter kan verta betre. Slik er det ikkje med ordens- og åtferdskarakterar. Ein kan snakka om metodar for å betra døgnrytme og livsorganisering, om sinnemeistring og konflikthandtering, men der finst korkje objektive kriteriar eller gulrøtter. Berre dette trugsmålet om at det kan verta endå verre. I riktig gamle dagar hadde ein karakteren «ikkje godt», men før me hentar den inn igjen, trur eg det er lurt å tenka nøye over om det eksisterande systemet er heilt slik me vil at det skal vera. Altså «godt».

Det der biletet

Frå ein av mine ivrigaste følgjarar¹ har det kome mild kritikk av biletet som følgjer delingar av bloggen min.

Eg må tilstå at eg likar det biletet. Eg kjenner meg att på det, og det er teke av ein knakande god fotograf. Det gjev gode minne om finnmarkssommar med vind og sol, poenglause fotturar i gold, einsformig natur strødd over med rustande krigsminne og saueskit. Eg likar sånt. Å vera ute berre for å vera ute.

Det er dessutan eitt av dei få bileta som finst av meg sjølv frå det siste tiåret med representativt uflidd hår og skjegg. Sjølfies har eg aldri vore spesielt god til, heller ikkje jamnleg barbering eller frisering. Og av ein eller annan grunn vert solbrillene mine alltid skeive. Kanskje mest av di eg alltid mister eller gløymer dei og kjøper det billegaste rælet som er å oppdriva på første og beste bensinstasjon.

Best av alt likar eg likevel bananane. Heilt utan å vera klar over det i augneblinken då biletet vart tatt, referer eg til ein favorittreplikk frå min favorittfilm «Mitt liv som hund«. Nokon må jo ta seg av bananane. Bananskalet i høgre hand representerer dei eldgamle, velprøvde humoristiske prinsippa, den halvspiste bananen i høgre hand, skrelt på menneskevis og ikkje slik apar gjer, representerer den fåfengde lengten attende til naturen og våre treklatrande forfedrar. Bananar symboliserer ting eg likar, som fred («Når det kommer en båt med bananer«), kamp mot undertrykkjing («Banana boat song«), godt skrudde frispark og eit par andre ting, som eg òg likar, men ikkje skal gå nærare inn på her.

Biletet er vald for å stå til tittelen på bloggen: Ein som ikkje kan. Eg vil nok hevda at eg, meir enn ofte elles, framstår på det biletet som ganske udugeleg. Men det står òg til undertittelen: Eg underviser. Å undervisa er, i mange samanhengar, eit spørsmål om å framstå slik ein faktisk er, eller om mogleg endå meir udugeleg. Om entusiastisk å halda fram døme som er verkelege og attkjennelege, plasserte i eit landskap som elevane òg kan kjenna seg att i. Om å gjera det kvardagslege meiningsfylt, og det tilsynelatande uforståelege kvardagsleg.

Eg kjem nok likevel til å byta bilete på eitt eller anna tidspunkt. For det er litt flaut. Og eg har tenkt å barbera meg snart.

1) Ja, det er mor mi.

Eit brev til redaktøren

Kjære Arne Reginiussen.

Humor er ein vanskeleg ting.

Eg var etter alt å dømma ein av dei som «reagerte med frådende raseri» på Randi Breivik sitt «kåseri» offentleggjort på Finnmarken sine tidlegare nettsider her om dagen, slik du skriv. Så medan eg tørka fråden av munnvikane og kosta opp restene av det smadra nettbrettet, har eg lese vekeslutt-artikkelen din i Finnmarken med interesse. Til alt hell las eg på papir og ikkje på nett, så oppryddinga denne gong vert noko enklare og billegare.

Altså. Eg er, som du ganske riktig påpeiker, bergensar (om ikkje akkurat inngrodd, sidan eg har budd den siste halve mannsalderen i denne gudsforlatte avkroken av landet). Eg eig ikkje humor, og i alle fall ikkje sjølvironi. Slik er no ein gong bergensarar skrudd saman. Det er annleis med finnmarkingar, sjølvsagt. Dei kan le av seg sjølv, for dei har ikkje så mykje anna å le av.

Men mi erfaring med finnmarkingar er ikkje at «Banneord er en del av den daglige kosten og det fortelles sjelden en vits uten at «helvete» blir trukket inn», slik du hevdar. Dette, og liknande karakteristikkar av finnmarkingar du trekk fram, er klisjéar frå minst tredve år tilbake, tilliks med skinntæva til Arthur Arntzen og samehetsen til Honningsvågrevyen i gamle dagar.

Finnmarkingar stiller samme krav til underhaldninga si som alle andre, og med all mogleg rett. Dei stiller òg krav til mediene sine, og det er det som får dei til å fråda om kjeften. Ikkje humørløyse.

Saka er at eg kjøper ikkje Finnmarken for å få Honningsvågrevyen i papirformat. Eller på nett. (Til revyen sitt forsvar lyt eg tilføya at dei er mange gongar meir morosam per krone enn Finnmarken nokon gong har vore eller kjem til å bli). Eg betalar mitt abonnement for å få vita kva som skjer i lokalsamfunnet mitt. Å gjera narr av det greier eg og dei andre rundt lunsjbordet fint på eiga hand. Og når vi er skikkeleg nøgd med det vi har fått til, set vi opp ein revy.

Ein av dei tinga gode humoristar jobbar mykje med, er timing. Like etter samanslåinga av lokalavisene i Finnmark var det kanskje mange som sjekka innom den nye nettstaden for å sjå om det framleis var «deira» avis dei hadde med å gjera. Eg trur mange vart oppriktig skuffa.

«Det handler om å kunne le og holde en lystig tone,» skriv du. Nei, det gjer ikkje det, Arne. Det handlar om å ta dokker sjølv og lesarane på alvor.

Lars O. Haugen

Om torsdagar og å fylla tid

Det er fredag, eg veit, men det er vinterferie og tida har mista alle sine skarpe kantar.

Eg brukte å lika torsdagar. Torsdagar var fulle av nesten-helg og om kvelden var det pubquiz. Folk har slutta å invitera meg på pubquiz, eg er for påståeleg når eg tek feil og for gretten når eg ikkje veit svaret på musikkspørsmål frå etter siste istid. Ikkje veit eg så mykje om sport heller.

På jobb er torsdagen dagen som gjev meining til uttrykket «bunden tid», eitt av dei meir fantasifulle og uforståelege konsepta i lærarlivet. Lærarar kan i stor grad styra sin eigen tid, men etter mykje dragkamp har partane kome fram til at om lag to tredelar av arbeidstida skal tilbringast på skulen. Eg hadde nær sagt: Anten ein har noko å gjera der eller ikkje.

Torsdag startar eg på jobb klokka åtte og underviser i nitti minutt. Eg likar i grunnen slike morgon-økter, jamvel om ikkje alle elevane er heilt på fungerande nivå enno, i alle fall ikkje i den mørkaste delen av vinterhalvåret. Basert på heilt uvitskaplege spørjeundersøkingar er det omtrent like mange som nett har stått opp som ikkje har lagt seg enno, men dei gjer så godt dei kan. Spør pent om å få fem minutt til å kjøpa seg frukost i kantina, legg ein meir eller mindre diskret siste hand på sminkinga medan oppgåvene for dagen vert lagt fram. Eg underviser på yrkesfag, det er sjeldan foredrag frå kateteret.

Resten av dagen ser slik ut: Klokka kvart over elleve til tolv er det møte i fagteamet, klokka tre til kvart på fire er det møte i det same fagteamet. Ettersom fagteamet deler same kontor, er det ein glidande overgang mellom møter og berre vanleg prat kollegar imellom. Som regel glir det første møtet temmeleg saumlaust over i lunsjpausen som byrjar klokka tolv. Heldigvis har eg kollegar med barn å henta i barnehagen, ellers ville vel tre-møtet òg surra av garde på same viset.

Denne timeplanen etterlet meg med to økter med «bunden tid», frå halv ti til kvart på elleve og halv eitt til tre. I prinsippet eit utmerka høve til å få gjort unna etterarbeid og førearbeid når eg likevel er pålagt å vera til stades, men i realiteten for oppstykka til at eg får gjort særleg mykje av nokon av delane. Særleg ettersom me jobbar i opne kontorlandskap.

Men eg er der. Tilgjengeleg. Dette har ein funne ut er viktig for skuleutvilinga, og det var ein av grunnane til at lærarane gjekk til streik førre sumar. Det vanskeleg forståelege kravet om at arbeidet skal gjerast på ein plass som ikkje er eigna for den slags.

I grunnen er torsdagen likevel heilt grei. Men eg saknar quizen. Neste gong skal eg skriva om ein onsdag.