Ikkje grin fordi det er over, ver glad for at det hende (Jo, for pokker. Grin alt du vil)

Det er seint når eg byrjar skriva. Midnattsola lyser opp Vadsøya i eit polaroid-aktig spekter av 70-tals-koloritt. Innanfor vindauga er det fotball-EM og ein inderleg motvilje mot eigentlege ferieførebuingar.

Joda. Tog- og ferjebillettar er bestilt og pakkelista sånn nokonlunde klar, bilen er i form og kattevakt er ordna med. Men eg kjenner at eg ikkje vil.

Neida. Joda. Til og med på sommardagar der Aust-Finnmark viser seg fram frå si aller mest sjarmerande side, lengtar eg til grøne, skogkledde vestnorske fjell og åsar.

Men i år vert altså siste sommaren på det som har vore sommarplassen sidan eg var så liten at eg knapt kan hugsa det. Eg reiser for å seia farvel til dei bratte bøane, den sommarlege lukta av møk eller surhå eller fersk slått, det gloheite, skifertekte rommet på lemmen der ein vakna tidleg og søkksvett til lyden av kubjøller frå beitet rett over vegen, men sov lenge likevel, fordi ein kunne, med mindre der var garn som skulle trekkjast før frukost.

Det er freistande å trekkja på skuldrene og seia: «Ja, ja. Alt har sin tid». For det er jo eigentleg slik det kjennest. Vemodig, men ikkje forferdeleg. Ein vel førebudd avskjed. Bygda og fjorden går no heller ingen stader. Eller jo. Bygda går sakte framover, ho som alt anna levande. Nye hus kjem opp, gamle naust fell ihop, og ein lyt finna seg nye med og merke om ein skal vita om ein er på rett plass ute på fjorden til å få det ein fiskar etter. Bergheim, den bratte, vesle tomta som ein gong var ei heil verd, inndelt i klåre distrikt frå Bråtane (forbode for små born, ein kan falla utfor) og oppover til Hønsehuset (som aldri i mi levetid har vore bustad for høns), skal verta nokon andre si vesle verd å verta seg sjølv i. Og det er greit, kjenner eg. Eg unnar dei det, og eg kan ikkje tenkja meg at eg kjem til å køyra sakte forbi og sjå kva dei nye eigarane har gjort med hagen, med eiketreet som eg har sett veksa sidan det berre var ei net og som no snart trugar utsynet frå stovevindauga mot andre sida av bygda.

Men for å koma dithen, at eg kan nøya meg med å kanskje gløtta opp mot huset frå bade- og fiskeplassen på Sanden ute på hi sida av den trange fjorden og tenkja at det var fint, eg er glad at det hende og ikkje trist for at det er over, så tenkjer eg at eg lyt unna meg eit overdrivent sentimentalt farvel. Så ja, det vert nokre kjenslevare dagar.

Og no, når eg har skrive om det, tenkjer eg at eg gler meg litt likevel. Kor velsigna er ikkje eg, som meir enn førti somrar har kunna sitja i den hagen og sjå sommersola trilla seg nedover åsane vestanfor fjorden og drukna seg sjølv i flammar ute i Lurefjorden ein plass. Kjent på den iskalde austavinden som følgjer etterpå og rodd gjennom koket av fisk som kjem opp når sola går ned, fiska og fiska heilt til lyset er for svakt til å løysa opp flokene i dorga. Alle orda, alle stadsnamna, alle historiene eg har fått med meg frå denne plassen der eg aldri eigentleg har budd eller eigentleg høyrt til.

Alt har si tid. Og den tida er alltid no.

Advertisements

Bjørn om vinteren kunne eg nok framleis tenkt meg å vera (ei summativ vurdering)

Eg har sagt det før, og seier det gjerne igjen: Eg har verdas beste jobb. Og det har ingenting med lange feriar å gjera. Å vera lærar om sommaren ser mykje betre ut på avstand enn det gjer på nært hald.

I dag avslutta lærarane arbeidsåret med kaffi, påsmurde rundstykke, kaker og mykje prat. Eg er ikkje så flink til prat (men eg er ein jævel på kaffi) og synest framleis ein skule utan elevar er ein sjellaus plass å vera, så det var greit for meg at dagen slutta tidleg.

Eg veit der finst folk som gler seg til sommarferien. Det gjer nok eg, òg, når eg får tenkt meg litt om. Men dei første dagane kjennest underleg tomme. Det har vore så mange farvel, til elevar ein kanskje aldri ser att, til kollegar som skal skifta beite. Arbeidsbordet er rydda, som om eg aldri skulle komma attende, for eit nytt skuleår er alltid litt som å skifta jobb. Det er nye elevar, nye fag, nye læreplanar og nye læreverk (og eg kan uansett ikkje lata rotet ligga i to månader, i tilfelle det skjular seg noko forderveleg under papirbunkane som har hopa seg opp i løpet av skuleåret). Makulatoren har gått på høggir i fleire dagar, sekkevis med ting ein trudde ein kanskje kom til å få bruk for ein eller annan gang er motvillig slept til søppelcontainaren.

Så står ein der plutseleg, utanfor skuleporten (som berre finst i metaforisk forstand der eg jobbar) og tenkjer: Kva no?

Eg tenkjer ikkje eigentleg at lærarferien er for lang. Han er faktisk akkurat like lang som andre sin ferie, dei ekstra vekene er tvungen avspasering for alle dei lange kveldene med store rettebunkar. Eg tenkjer at eg hadde vore ein frykteleg dårleg pensjonist. Eg er betre til å fylla andre sine dagar enn mine eigne. Heldigvis har eg sommarjobb i år.

Så eg gler meg til august. Og viss nokon har lyst til å finna på noko i mellomtida, er det berre å seia frå.

Skuleskyting

Om to ting eg har gjort dette skuleåret. Det eine var skummelt og ubehageleg, det andre involverte skarpladde våpen.

Dagen etter det dødelegaste skyteåtaket i amerikansk historie er eg på skytebana med nokre 16-åringar for at dei skal læra seg å bruka ei hagle. Dette skjer same året som skulen eg jobbar på har investert ganske mykje i eit alarmanlegg til bruk ved «pågåande dødeleg vald». Alarm-øvingane som følgde etter monteringa av det nye anlegget, var langt meir foruroligande enn dette. Eg synest ikkje det er kjekt å læra elevane korleis dei skal oppføra seg dersom skulen kjem under åtak. Det er rett og slett ein forferdeleg ting å måtta gjera. Men eg kjenner at det er heilt greit å læra dei korleis dei skal bruka eit skytevåpen.

Eg er litt beroliga av det normale og ustressa ved situasjonen (i sterk kontrast til det unormale og stressa ved å liksom-gøyma seg bak låste dører i rom der ein til vanleg skal driva undervisning innanfor trygge rammer). Her står dei i skytterhuset og viftar med kvart sitt haglgevær, og det finst ikkje skummelt. Ungdommane handterar dei med stor ro og berre sånn måteleg stor fascinasjon. Dei fleste har brukt eit før. Eit våpen er, i deira kultur, ein kvardagsleg bruksgjenstand. Og eg ser og gler meg over meistringsgleda deira etter kvart som leirduene byrjar splintrast og falla flagrande i tusen knas til bakken mellom vindkasta.

Eg korkje jaktar eller skyt på blink sjølv, men til liks med dei aller fleste i min generasjon, har eg lært meg det grunnleggjande om korleis eit skytevåpen fungerer og korleis ein handterer det trygt. Det er ingenting skummelt med det, i og for seg sjølv. Mange eg kjenner, kanskje dei fleste, har eitt eller fleire ståande eller liggjande ein eller annan plass i huset. Nedlåst, vel å merka. Demontert. Heilt ubrukeleg til «home defense».

For ingen av dei har skaffa seg våpen for å forsvara seg mot noko som helst (med mogleg unnatak for dei som er på Svalbard, der ein risikerer å møta det einaste dyret i verda som ser menneske som eit fullt dugande bytte, og ei jaktrifle såleis kan vera kjekt å ha i ein trengt situasjon). Folk har våpen for jakt eller sport eller båe delar. Det kan ein synest kva ein vil om, men det er ikkje farleg. Med mindre du er ein elg eller ei rype, men jamvel då er nok sjansane overveldande for at du døyr av naturlege grunnar som svelt eller rovdyråtak lenge før ein jeger får tak i deg.

Så eg tenkjer at Michael Moore hadde eit poeng i si tid, at det er ikkje med naudsyn våpenkulturen i USA som er problemet deira. Det er frykt-kulturen. Folk gjer ukloke ting når dei er redde.

Og eg tenkjer at det er veldig vanskeleg å ikkje verta redd når forferdelege ting skjer. Men det er veldig viktig, òg.

Pølser og politikk

Ein burde jo kanskje vera glad, sidan det er mi eiga fagforeining sitt framlegg som ser ut til å verta resultatet av reality-dramaet «fråversgrense» i Stortinget. Eller farsen, eller kva i all verda slags sjanger ein skal plassera det i.

Men eg er mest skuffa, kjenner eg.

Det hjelper ikkje at dette kjem på toppen av ein meir lokalpolitisk såpeopera om vidaregåande utdanning, som eg kanskje eller kanskje ikkje skal skriva om ved eit seinare høve.

Men altså: Er det verkeleg for mykje forlangt at dei som driv og utformar lovar og regelverk for utdanningssektoren tek oppgåva meir alvorleg enn å krangla om siger og nederlag? Newsflash: Dette handlar ikkje om dokker, Audun Lysbakken, Trond Giske, Torbjørn Røe Isaksen, Trine Skei Grande og kven dokker no er alle saman. Det handlar om unge menneske og framtida deira. Om nokon vinn eller tapar, er det dei, og ikkje dokker.

Mitt eige parti står tilsynelatande fast på sitt nei til ei nasjonal fråversgrense, etter råd hovudsakleg frå elevar og eige ungdomsparti. Eg veit ikkje, som eg har vore inne på før, om dette er klokt eller uklokt. Men det er i alle fall eit standpunkt. Og om eg no skulle vore oppteken av det politiske spillet, ville eg vel tenkt at det er eit godt teikn at den noverande regjeringa må finna andre enn Venstre til å støtta seg på i mange saker. Det samarbeidet som har vore, har vore slitsamt, og ingenting tyder på at det vert lettare med tida.

Men alvorleg talt. Eg skit vel i kven som kjem ut av dette som politiske vinnarar. Dette handlar om folk som er langt viktigare enn noverande, komande eller tidlegare statsrådar og regjeringar. Dette handlar om dei som skal overta heile greia. Då synest eg ein kan forventa eit minstemål av alvor og grundigheit.

Så eg applauderar at det skal følgja forskning med innføringa av ei fråversgrense, og at mykje tyder på at det òg vert opna for lokalt skjønn.

Det er ille at nokre lærarar opplever seg tvungne til å setja ein karakter meir eller mindre i lause lufta på ein elev dei knapt har sett eller høyrt frå. Det ville vore endå verre å verta tvungen til å stryka ein elev ein har sett åttini eller åttifire prosent av tida, heilt uavhengig av kva eleven har brukt den tida på. Det første er faktisk ikkje ein situasjon politikarane har skapt, det er noko som oppstår når krav om gjennomstrøyming vert tolka ekstremt av skuleeigar eller skuleleiing. Det siste… Vel.

Tidlegare undersøkjingar har antyda at lærarar tross alt veit sånn nokonlunde kva dei heldt på med. Noko tilsvarande har eg ikkje sett om stortingspolitikarar.