Litt om kor langt ein skal skriva

«Kor langt må me skriva», er eit av dei vanlegaste og vanskelegaste spørsmåla eg står overfor som lærar. For kva skal ein svara på slikt?

«Langt nok, men ikkje lenger», er svaret eg vanlegvis landar på, sjølv om eg veit at det er eit fårleg svar så lenge ein opererer innanfor skulevesenet. «Langt nok», prøver eg å forklara, handlar om at du skal visa at du kan strukturera ein tekst, bygga opp eit argument og presentera ein velfundert konklusjon. Og det er for så vidt eit greit nok råd dersom ein faktisk ønskjer å formidla noko. Om ein berre ønskjer å tilfredsstilla utdanningssystemet, personifisert ved læraren, er det til lite hjelp. Så eg ser på sensorrettleiingar og eksamensvurderingar, snakkar med kollegar og kjem opp med eit tal på ord som eg trur er «langt nok». Noko å sikta mot dersom ein føler ein ikkje har så mykje meir å komma med.

Det rare er at i så godt som alle profesjonelle samanhengar er det maks-lengde på tekstar som gjeld. Ikkje meir enn så og så mange ord. I riktig gamle dagar, då eg jobba i avis, kunne ein risikera å bli brutalt kutta av midt i setninga av kjipe typografar om teksten var lenger enn dei tilmålte spaltemillimetrane. No er det dataprogram som tek seg av slikt, og dei er like nådelause, om enn mindre humørsjuke enn typografar på slutten av kveldsvakta.

Og slik kjem eg til det eg eigentleg hadde tenkt å skriva om. Langsomt, og med mange ord.

Eg har ein twitter-konto som eg aldri brukar. I utgangspunktet fordi eg var så jævla avant-garde at det knapt fanst nokon eg kjende på twitter då eg registrerte meg der, så det kjendest ikkje spesielt meiningsfullt å publisera noko. Men ettersom kanalen har vorte vanlegare og viktigare, har motviljen mot å bruka han fått ein annan karakter. Og det handlar om det kortfatta. Om grensen for kor langt ein kan skriva.

Eg likar kortfatta. Eg elskar haiku-mestrane sine velforma trelinarar og Hauge sine skarphogde vers om katt, ljå, sag eller slegge. Mauren til Inger Hagerup, plomma til William Carlos Williams, til og med twitter-novellene til Frode Grytten, døma er endelause.

Men det er som om noko skjer når folk snakkar saman på denne måten. Og eg trur ikkje eg likar det. Basho brukte nok lenger tid på å smi sine tre liner med vers enn Donald Trump gjer på sine tweets, men det er ikkje berre tid og flid det handlar om. Når slike korte formar har vore ansett som så høg kunst, er det jo fordi det er vanskeleg. Det er vanskeleg å seia det du vil med 140 teikn eller 17 stavingar eller 14 liner med vers som er rima 4-4-4-2 eller 4-4-3-3.

Men det er òg lett å skriva kort. Du treng ikkje nyansera eller forklara når den teknologiske plattformen seier 140 teikn eller mindre, eller når alt over tre liner krev eit «klikk får å lesa meir».

Så for tida skriv eg heller langt. Ikkje romansyklus-langt, men langt og laust. Eg skriv for framføring, og tekstane er uferdige, med rom for å lytta til akkompagnementet og til publikum. Overraskande ofte får tekstane form av brev, eller utkast til brev.

Det er lett å tru at dei kortfatta tekstane i sosiale media har nokre av dei same kvalitetane – det dialogiske, det opne, det uferdige. Men det er ikkje slik. Gjennom kunstige reglar for kor mykje du kan seia på ein gong har desse mediene skapt ei omgangsform der alt er forenkla, forhasta, uferdig og likevel hogd i stein. Det funka kanskje for Moses, men det funkar ikkje for oss, som samfunn. Det kjennest for mykje som om folk står og ropar til kvarandre frå kvar sin fjelltopp.

Kor langt skal ein skriva? Kort nok, men ikkje kortare, heller.

Advertisements