Dag atten: Monument

Då dei i si tid skulle bygga eit hus til den amerikanske presidenten, var det viktig at det skulle ligga på landet. Bylivet kunne verka fordervande på statsmennene som skulle veljast inn i det staselege kvite huset på ein kolle eit stykke utanfor hovudstaden.

I dag har byen innhenta det kvite huset, som ligg omringa av bankar sentralt i byen alle som vil bli vald inn i, må snakka stygt om. Det er ein vakker by, om enn dimensjonert for kjempar og ikkje menneske, slik mange imperie-hovudstader er.

Langs The National Mall, gågata mellom det ikkje så reint lite falliske Washington-monumentet og Capitol, ligg gedigne museumsbygg. På hi sida av parallellgata Constitution Avenue ligg store delar av den føderale administrasjonen: Finansdepartementet ved sida av Miljøverndepartementet, Justisdepartementet vegg i vegg med Nasjonalarkivet.

Eg brukar mesteparten av dagen inne på Museum of American History. Juvelen i samlinga deira er sjølvaste «The Star Spangled Banner», flagget som forfattaren av nasjonalsongen såg vaia over ei festning ein tidleg morgon under den amerikansk-engelske krigen i 1812. Heile toppetasjen er vigd til utstillinga om USA sine mange krigar, og det er utmattande å vandra gjennom. Uavhengigheitskrigen, 1812-krigen, krigen mot Mexico, borgarkrigen, utryddingskrigen mot indianarane. Krigen mot Spania. Første verdskrigen. Andre verdskrigen. Den kalde krigen. Koreakrigen. Vietnamkrigen. Irak. Afghanistan. Irak igjen. Det føles som det aldri skal ta slutt, og det er sobert og sterkt formidla på godt, gamaldags museums-vis: Gjenstandar, bilete, tekst.

I etasjen under finst meir oppmuntrande utstillingar. Om demokratiet i USA, om det fleirkulturelle USA, og eit nesten tomt område beregna for å prata om ting.

Nedst finst eit utval sektorutstillingar: Historia om mat i USA. Ei stor utstilling om samferdsel, sponsa av General Motors. Ei utstilling om eit gamalt hus og kva som er og har vore i det. Ei ustilling om pengar. Eit utforskingssenter for born. Ei utstilling av forskjellige ting og tang som finst i samlingane, og pedagogiske forklaringar på korleis dei ulike tinga kan fortelja om ulike aspekt ved historia. Det er eit funn for historienerdar.

Mellom temautstillingane finst òg store montrar med tilsynelatande tilfeldige gjenstandar, alle med si vesle historie fortald på presise, små plakettar.

Dagen vert avslutta i Philadelphia, der den sprukne «Liberty Bell» er å finna. Det er godt og vel 100 miles igjen av reisa.

Advertisements

Dag atten: Frå sørstatane til Washington

Reisefølget er noko kritisk til navigasjonsdugleiken, men me kom fram til hovudstaden før natta fell.

Eit par steinkast frå det ikoniske, femkanta bygget som rommar forsvarsdepartementet er dei fleste husa i nabolaget inngjerda og merkt med åtvaringsskilt. Eg vil tru dei andre kundane i hotellbaren er her på offisielt ærend. Dei ser slik ut. Men kanskje er dei berre turistar, dei òg.

Turen nordover går gjennom dei  eldste koloniane, og nokre av dei mest konservative statane. Ein plass i landskapet, usynleg, finst eit kulturskilje. Så langt nord som i Virginia får me auga på eit digert sørstatsflagg som heng slapt nedover flaggstanga i det vindstille regnvêret.

Vegen inn til Washington ber preg av at det er ein plass mange skal til. Trafikken står og stampar i tre og fire felt, og på tross av talrike feltskift for å finna det som går raskast, ender me stadig opp i den same, vesle gruppa med bilar. Det er sikkert ein lærdom å henta der. Kanskje.

Dag sytten: Alligatormamma er ikkje der

Amerika er eit fantastisk land å køyra bil i, men kan vera eit slitsamt land å parkera i. I alle fall viss ein vil vera andre plassar enn langs motorveien, der det synest å vera ubegrensa med areal til både sjølve vegane og dei tusenvis av bensinstasjonar, fast food-sjappar, kjøpesenter og anna som ligg ved kvar bidige avkøyring. Det er kanskje difor det er så mange verneområde, òg. Reservat for viltlevande dyr og plantar, tilsvarande reservata for dei innfødde amerikanarane. Ta Everglades nasjonalpark, til dømes, som er den tredje største i USA utanom Alaska, men likevel berre dekkjer ein femdel av vassdraget han er tenkt å verna.

Eks-fiskaren Eddie er ein hyggeleg fyr og fører luftbåten med stødig hand over ope vatn, vannliljefelt og inn trange kanalar langs dei attgrodde breiddene av den store, men grunne innsjøen Tohopekaliga. Undervegs gjev han overtydande små foredrag om økologien i og rundt vassdraget, og menneska sin tradisjonelle plass i den, før Kissimee vart ein slags forstad til fornøyelsesparkane i Orlando, med dusinvis av tilbydarar av turist-turar ut i sumplandskapet.

Likevel ser det forbausande ruralt ut her, det er langt mellom husa og vegane er ikkje stort breiare enn dei treng å vera. Wild Willy’s Airboat Adventure ligg i ein trailerpark/campingplass i enden av ein fire miles long blindvei som fører rett inn på motorvegen, så langt frå sivilisasjonen kan ein ikkje påstå at me er. Men her er eit yrande fugleliv – hekkande sumphøner, hegrer av mange slag, ein og annan fiskeørn og alskens vassande, dykkande og flaksande fjærkre. Fisk er det òg rikeleg av, frå små agnfisk til svære, sportsfiskar-attraktive big mouth bass, som i alle fall er storkjefta nok til å vera ein naturleg fiende av alligatorungane det første leveåret deira.

Og altså alligatorar. Store, saktesømjande hannar ligg på vakt eit stykke utanfor sivkanten, og inne ved land pilar årsgamle ungar rundt reirplassane, der årets kull ikkje er langt frå å klekkast. Men alligatormamma, ho er ikkje der ho brukar å vera, tydelegvis til litt overrasking for kaptein Eddie. Ho brukar ligga nær reirplassen og vokta for eggtjuvar, men i dag er plassen hennar tom. Kanskje er ho litt lei av å verta forstyrra av nærgåande turistar i luftbåter. Kanskje vart ho berre svolten.

Det gjer ikkje så mykje. Me får no uansett helsa på nokre litt større ungar inne på land att, for den der «nær ein alligator»-opplevinga. Dei er søtare enn ein skulle tru.

Det same kan ein vel seia om amerikanarane. Dei gjer så godt dei kan, trur eg. I morgon skal me til hovudstaden.

Dag seksten: Dei kallar det ikkje Universal Studios for ingenting

Kven eig den amerikanske kulturarven? Forbausande mykje er innafor Universal Studios sin portefølje av intelektuell eigedom. Ikkje berre slikt som Harry Potter, Transformers, heile Marvel-universet, Jurassic Park, King Kong, The Simpsons og Despicabale me, men òg TV-kanalen MSNBC sitt flaggskip The Tonight Show, 80-talsklassikarar som E.T. og Back To The Future, klassiske teikneseriar som Popeye, Krazy Kat, Pogo, Betty Boop og til og med Dr. Seuss er representert i den gigantiske temaparken.

Langt mindre einsretta enn Disney altså, men aktivitetane er underleg einsformige. Ulike variantar av klassiske tivoli-rides, gjerne spjåka ut med litt tredimensjonal virtual reality eller gamaldagse animatronics (eller båe) for å få den fysiske opplevinga av å verta rista og veiva rundt i tre dimensjonar til å passa med det universet ein til ein kvar tid befinn seg i.

Det er jo moro. Tivoli og berg-og-dal-bane sluttar aldri å vera moro, og mykje anna er lagt vel til rette for at folk skal trivest. Det er varmt og godt ute og svalt og fint inne, reint og ryddig og fullt av smilande, forståingsfulle tilsette og farge- og fantasirike gjenskapingar av både imaginære plassar som Galtvort og høyst reelle som New York, London eller Los Angeles.

Men altså: Korleis vart Universal denne altomfemnande giganten innan moderne amerikansk (og internasjonal) populærkultur? Disney har jo alltid vore det, og dei aller fleste vil nok kjapt kunne gjera greie for figurar og univers som høyrer Disney til. Universal er liksom meir tåkefyrsteaktig, inntil ein altså ser dette digre komplekset i utkanten av sumplandet i Florida der dei viser fram det beste av det dei sit på i semi-interaktivt format (dinosaur-senteret i Jurassic-parken burde vera eigna til å ta bort det vesle som måtte finnest av paleontologisk kunnskap hjå dei håpefulle små som spring rundt her).

Kvifor akkurat her? Av same grunn som studia valde seg Hollywood: Billeg land, stort sett greitt sommarver året rundt, og lave skattar.

I morgon er det ut i sumpane på jakt etter alligatorar.

Dag femten: Park

Så eg er i ein fornøyelsespark. Ikkje der eg hadde forventa å enda opp, men likevel på eit vis nærare hjartet av Amerika enn mykje anna. Dette er den amerikanske draumen; å kunna ta med familien til Disney World, eller til Universal Studios sin park, der me har slått oss til for eit par netter.

Enno har me ikkje prøvd ut attraksjonane, berre nytt utsikten over dei frå hotellvindauget i ellevte etasje (fyrverkeriet over Disney World er synleg over åsene nokre kilometer unna) og sippa drinkar ved bassenget under ein tordenskytung Florida-himmel. Blytunge regnskyll og tordenbygar har følgt oss hit, men synest å halda seg på sånn halvvegs bettryggande avstand, sjølv om det enno buldrar i det fjerne og den utandørs kinovisninga i hotellhagen er avlyst på grunn av fare for regn.

Eg tenkjer at fornøyelsesparken er eit godt bilete på korleis Amerika-turen på eitt vis er: Ein ser seg ut dei attraksjonane som ser mest interessante og spektakulære ut, og brukar mykje tid på å traska mellom dei, handla snacks og drikke og kjenna seg varm og ukomfortabel. Det sler meg likevel kor rart det er at eit land med så mykje fint å sjå og oppleva, i tillegg har sett seg nøydd til å konstruera seg heilt oppdikta ting å sjå og oppleva.

Men eg er glad for at dei gjorde det.

Dag fjorten: Selskap!

19964825_10159010660080300_1126538698_n

Just an old, sweet song keeps Georgia on my mind…

Reisefølget syng. Kjærkomen avveksling etter lange dagar med eit nokså avgrensa repertoar av musikk frå mobilen gjennom bilstereoen.

Sørstatene er, blant mykje anna, ei nær konstant påminning om dei mørkare delane av USA si historie. Akkurat som Berlin ber i seg spora etter fryktelege gjerningar, ber New Orleans spora av fortida som ein hovudstad i den transatlantiske slavehandelen.

Likevel, eller kanskje òg litt derfor, er det ein plass det ikkje er godt å forlata, sjølv om highwayen ut derifrå er like spektakulær som vegen inn, bygd på pålar over sumplandskap og grunne lagunar. Lenger nord i sørstatene tørkar jorda opp og du kjem til plantasjeområda som slavane dyrka. Stadige brune severdigheitsskilt fortel om slagplassar og minnesmerke frå borgarkrigen. Mississippi. Alabama. Tennessee. Så sørover att til Georgia, altså, der me sjekkar inn på eit motell i Atlanta ved solnedgang.

Neste stopp vert mellom fornøyelsesparkar og sumplandskap i Florida.

Dag tretten: The big easy fortel historier

Eg likar som regel byar der kollektivtransport er ein attraksjon i seg sjølv. Trikken i New Orleans er museal og mekanisk, går seint, bråkar som eit lite helvete og har ikkje meir air-conditioning enn du lagar sjølv ved å opna vindauget. Men i den fuktige varmen er det betre, om ikkje mykje raskare, enn å gå.

Eg er skikkeleg dårleg på shopping, men for første gong sidan eg flytta frå Bergen har eg kjøpt meg ein paraply, sidan erfaringa frå den gong er at om det er utrygt for regnver, er den beste måten å sikra at det held seg opplett på, å ha med seg paraply. Slik magisk tenking sklir rett inn i voodoo-mentaliteten, tenkjer eg.

Kvelden vert brukt på ein story-slam på Cafe Istanbul (meir om det konseptet sidan), men før eg går dit (og etter den heller fruktlause shopping-ekspedisjonen til Canal Street og tilliggjande herlegdomar) får eg tid til å prata litt med naboane.

Flyttebyråarbeidar Steven frå Seattle er på ferie saman med ein kompis og kollega, høg som ein skorstein på TCB-vape og klar for nokre rimelege kvinnfolk. «Eg er i trettiåra no, alt eg ønskjer meg er ein familie og ein heim», fortel han. Han pleide å «get fucked up» heile tida. No er horene og dopet strengt avgrensa til ferietida, forsikrar han. Heime er han heilt clean.

Jeff er lokal, ein veteran frå den første gulfkrigen, dimittert med skuddsår i beinet og ein lett hjerneskade, i tillegg til rikelege dosar  med PTSD. Han har slutta å drikka, får marijuana frå omsorgstenesta for veteranar for å halda psyken i sjakk, og har budd her på motellet i tre månader medan han ventar på bostønad etter ein episode med eit haglgevær som førte til at kona tok ut skilsmisse og kasta han ut. Om dagane tiggar han («I don’t carry a sign or anything, I just sit on a bench with my dog, and people give me money»), og får nok til å sørga for tak over hovudet, mat til bikkja (som både er «rescue dog» og sertifisert «service dog»), og lagerleige for alle tinga sine. I alle fall foreløpig. Veterantenesta melder at dei har godkjent søknaden hans, dei berre ventar på finansiering, og Jeff reknar med at president Trump ordnar den biffen. Jeff veit alt om kvar ein får tak i billig mat i nærområdet, til dømes ved å møta opp når Domino’s stenger pizza-buffeten sin klokka eitt om natta, og han kjenner alle hotellkattene.

Eg håpar det går bra med Jeff. Med Steven, òg, for så vidt, sjølv om han er eit rævholl. Eg håpar eg ein gong får høve til å koma attende til denne byen.